Indeling naar type gebruik
Bijlage bij de Dedicon Toegankelijkheidsverklaring
Bij de uitleg wordt aangegeven welke gebruikers –met welke beperking– vaak op deze manier gebruik maken van content. Soms combineren gebruikers methodes, bovendien worden veel methodes ook gebruikt in situationele beperkingen of met tijdelijke beperkingen. Je kunt denken aan het kijken van een video in de trein, het gebruiken van een telefoon in zonlicht, vermoeidheid, een gebroken arm, of een lege muisbatterij.
Type gebruik
Schermleessoftware en/of brailleleesregels
Schermleessoftware en brailleleesregels maken gebruik van code en opmaak, zoals de eigenschappen van een invulveld, een koppenstructuur en kolomkoppen in tabellen. Deze informatie is vaak niet direct zichtbaar maar staat ‘onder water’. Meestal kan met deze software ook gebruik gemaakt worden van extra sneltoetsen op een toetsenbord. Voor gebruikers van schermleessoftware en/of brailleleesregels is type gebruik ‘Toetsenbordbediening of andere alternatieve bediening’ ook relevant.
Wie? Deze software wordt doorgaans gebruikt door mensen die blind of slechtziend zijn.
Toetsenbordbediening of andere alternatieve bediening
Toetsenbordbediening houdt in dat software bediend wordt met het toetsenbord. Dus zonder bijvoorbeeld touchpad of muis. Schermleessoftware maakt het mogelijk om meer sneltoetsen te gebruiken op een regulier toetsenbord. Hierdoor zijn er meer mogelijkheden voor bediening met het toetsenbord dan bij regulier gebruik. Daarnaast kan software bediend worden op allerlei alternatieve methodes. Bijvoorbeeld spraaksoftware, oogbediening, bediening met een enkele aanwijzer (via hand, mond, kin), switches of een combinatie hiervan.
Deze software kan gebruik maken van code en semantische opmaak. Ook kan het zijn dat er niet meer dan één input tegelijk mogelijk is, zoals meerdere toetsen tegelijk indrukken (bijvoorbeeld CTRL+Letter) of meerdere aanraakpunten tegelijk gebruiken (inzoomen, pinchen). Ook kan het zijn dat een scherm een vaste stand heeft (landschap of portret) om bediend te kunnen worden.
Wie? Toetsenbordbediening of andere alternatieve bediening wordt gebruikt door mensen die visueel of motorisch beperkt zijn.
Tekst naar spraaksoftware (voorleestools)
Deze software maakt geen gebruik van code en semantische opmaak. De software leest alleen tekst van websites en documenten voor zonder daarbij melding te maken van structuurelementen zoals koppen, lijsten of tabellen. Deze software wordt vaak standaard geleverd bij opmaakprogramma’s (bijvoorbeeld MS Word Voorlezen), PDF-readers, EPUB-readers en webbrowsers (bijvoorbeeld MS Edge Insluitende lezer). Ook kunnen plug-ins gebruikt worden of andere (dyslexie)software.
Wie? Deze software wordt doorgaans gebruikt door mensen met slechtziendheid, dyslexie of een andere cognitieve stoornis.
Schermvergroting (vergrootglas)
Vergrootsoftware (Magnifier software) vergroot alles op een scherm zoals een vergrootglas dat doet. Een gebruiker kan met de muis, toetsenbord of andere bediening over een reguliere pagina bewegen en ziet alles uitvergroot op het scherm. Hierbij wordt dus niet ingezoomd zoals op webpagina’s mogelijk is, waarbij tekst automatisch herschikt naar nieuwe regels. Vergrootsoftware zorg voor een statische weergave van het scherm, maar dan uitvergroot. De tekst, afbeeldingen en media blijven op dezelfde plek staan en in dezelfde verhoudingen tot elkaar zichtbaar.
Vergrootsoftware zit meestal standaard op besturingssystemen geïnstalleerd, ook op telefoons. Ook is vergrootsoftware met extra functionaliteiten te verkrijgen.
Vergrootsoftware wordt soms gebruikt in combinatie met kleurfilters. Type gebruik ‘Kleurfilters, verhoogd of verlaagd contrast’ is in dat geval ook relevant.
Wie? Vergrootsoftware wordt doorgaans gebruikt door mensen die slechtziend zijn.
Inzoomen of aanpassen schermresolutie
Gebruikers kunnen inzoomen of hun schermresolutie aanpassen waardoor content groter in beeld komt. Letters worden vergroot en content herschikt zich zodat een gebruiker de content van boven naar beneden kan bekijken zonder dat van links naar rechts bewogen moet worden (zoals bij schermvergroting wel het geval is). Dit is vergelijkbaar met de aanpassing die een site ondergaat zodra deze op een telefoon bekeken wordt.
Wie? Inzoomen of het aanpassen van schermresolutie wordt gebruikt door mensen die slechtziend zijn.
Kleurfilters, verhoogd of verlaagd contrast (kleurenblindheid)
De meeste besturingssystemen, maar ook los verkrijgbare software, bieden mogelijkheden om kleurenfilters toe te passen. Daarbij kan een gebruiker instellen of en welke kleuren vervangen of uitgefilterd worden. Ook kan gekozen worden om content minder contrastrijk of juist meer contrastrijk op het scherm te tonen. Of afbeeldingen en andere media ook aangepast worden, hangt af van de software en instellingen.
Wie? Deze software wordt gebruikt door mensen die slechtziend en/of een stoornis hebben in de kleurwaarneming. Ook kan het gebruikt worden door mensen die door een cognitieve stoornis de voorkeur hebben voor een kleurfilter.
Kleurenblind: Mensen die kleurenblind zijn gebruiken doorgaans geen hulpsoftware. Door hun waarneming van kleur zijn toegankelijkheidseigenschappen die genoemd worden bij dit type gebruik ook voor hen relevant.
Alternatieven voor afbeeldingen
Alternatieven voor afbeeldingen zijn teksten die omschrijven wat de inhoud of functie van een afbeelding is. Deze alternatieven kunnen in de alt-tekst staan van een afbeelding, maar ook rondom de afbeelding of in de lopende tekst over de afbeelding. Deze tekst is op verschillende manieren te gebruiken:
- visueel: door te lezen;
- auditief: door de tekst door software om te zetten naar spraak;
- tactiel: door de tekst om te zetten naar braille.
Alternatieven kunnen ook in bijvoorbeeld gesproken vorm aangeboden worden in plaats van tekst-vorm. Dit is bijvoorbeeld het geval bij gesproken boeken.
Wie? Alternatieven voor afbeeldingen worden gebruikt door mensen die slechtziend of blind zijn. Maar ook door mensen met een cognitieve stoornis.
Audiodescriptie of andere alternatieven voor video(beeld)
Audiodescriptie is gesproken tekst die naast de reguliere audio van een video omschrijft welke visuele informatie er in een video te zien is. Andere alternatieven voor videobeeld is een transcript waarin in tekst wordt beschreven wat er in een video te zien is. Ook een audiobestand kan een alternatief zijn voor videobeeld.
Wie? Audiodescriptie of andere alternatieven voor videobeeld worden gebruikt door mensen die slechtziend of blind zijn. Maar ook door mensen met een cognitieve stoornis.
Ondertiteling of andere alternatieven voor audio
We gaan hier uit van ondertiteling voor doven en slechthorenden. In deze ondertiteling wordt gesproken tekst, maar ook andere auditieve informatie in tekst gegeven. Doorgaans staat deze ondertiteling onderin in beeld en loopt synchroon met het geluid van de video. Een ander alternatief voor audio is een transcript van de audio in tekst of een (opname van) gebarentolk.
Wie? Ondertiteling en andere alternatieven voor audio worden doorgaans gebruikt door mensen die doof of slechthorend zijn. Ook mensen met een cognitieve beperking kunnen baat hebben bij gebruik van ondertiteling.
Aanpassen van vormgeving tekst
Bij het aanpassen van tekst kan een gebruiker lettergrootte, lettertype, regelafstand, spatiëring en tekenafstand aanpassen. Met behulp van bijvoorbeeld een eigen stijl-bestand (CSS) en/of een plug-in kan een gebruiker de tekst op een website naar eigen wens aanpassen.
Wie? Deze mogelijkheden worden doorgaans gebruikt door mensen met slechtziendheid, dyslexie of andere cognitieve beperkingen.
Versobering, prikkelreductie, cognitieve ondersteuning
Software kan ondersteuning bieden door het aangepast weergeven van content ten behoeve van prikkelreductie of cognitieve ondersteuning. Bijvoorbeeld door gebruik van leesmodus of focus modus. Maar het kan ook door media of bewegende content te blokkeren of door het insluiten van woordenboeken of het plaatsen van verklarende iconen bij termen of functies.
Wie? Deze software kan gebruikt worden door mensen die fotosensitief zijn een aandachtstoornis hebben of een andere cognitieve beperking hebben.